4:35 PM
Hoàng Phong Nhã
Dụ Chư Tỳ Tướng Hịch Văn
Dư thường văn chi:
Kỷ Tín dĩ thân đại tử nhi thoát Cao Đế;
Do Vu dĩ bối thụ qua nhi tế Chiêu Vương.
Dự Nhượng thốn thán nhi phục chủ thù;
Thân Khoái đoạn tí nhi phó quốc nạn.
Kính Đức nhất tiểu sinh dã, thân dực Thái Tông nhi đắc miễn Thế Sung chi vi;
Cảo Khanh nhất viễn thần dã, khẩu mạ Lộc Sơn nhi bất tòng nghịch tặc chi kế.
Tự cổ trung thần nghĩa sĩ, dĩ thân tử quốc hà đại vô chi ?
Thiết sử sổ tử khu khu vi nhi nữ tử chi thái,
Đồ tử dũ hạ, ô năng danh thùy trúc bạch,
Dữ thiên địa tương vi bất hủ tai!
Nhữ đẳng
Thế vi tướng chủng, bất hiểu văn nghĩa,
Kỳ văn kỳ thuyết, nghi tín tương bán.
Cổ tiên chi sự cô trí vật luận.
Kim dư dĩ Tống, Thát chi sự ngôn chi:
Vương Công Kiên hà nhân dã ?
Kỳ tỳ tướng Nguyễn Văn Lập hựu hà nhân dã ?
Dĩ Điếu Ngư tỏa tỏa đẩu đại chi thành,
Đương Mông Kha đường đường bách vạn chi phong,
Sử Tống chi sinh linh chí kim thụ tứ!
Cốt Đãi Ngột Lang hà nhân dã ?
Kỳ tỳ tướng Xích Tu Tư hựu hà nhân dã ?
Mạo chướng lệ ư vạn lý chi đồ,
Quệ Nam Chiếu ư sổ tuần chi khoảnh,
Sử Thát chi quân trưởng chí kim lưu danh!
Huống dư dữ nhữ đẳng, Sinh ư nhiễu nhương chi thu;
Trưởng ư gian nan chi thế.
Thiết kiến ngụy sứ vãng lai, đạo đồ bàng ngọ.
Trạo hào ô chi thốn thiệt nhi lăng nhục triều đình;
Ủy khuyển dương chi xích khu nhi cứ ngạo tể phụ.
Thác Hốt Tất Liệt chi lệnh nhi sách ngọc bạch, dĩ sự vô dĩ chi tru cầu;
Giả Vân Nam Vương chi hiệu nhi khu kim ngân, dĩ kiệt hữu hạn chi thảng hố.
Thí do dĩ nhục đầu nỗi hổ, ninh năng miễn di hậu hoạn dã tai?
Dư thường
Lâm xan vong thực, Trung dạ phủ chẩm,
Thế tứ giao di, Tâm phúc như đảo.
Thường dĩ vị năng thực nhục tẩm bì, nhứ can ẩm huyết vi hận dã.
Tuy
Dư chi bách thân, cao ư thảo dã;
Dư chi thiên thi, khỏa ư mã cách,
Diệc nguyện vi chi.
Nhữ đẳng
Cửu cư môn hạ, Chưởng ác binh quyền.
Vô y giả tắc ý chi dĩ y;
Vô thực giả tắc tự chi dĩ thực.
Quan ti giả tắc thiên kỳ tước;
Lộc bạc giả tắc cấp kỳ bổng.
Thủy hành cấp chu; Lục hành cấp mã.
Ủy chi dĩ binh, tắc sinh tử đồng kỳ sở vi;
Tiến chi tại tẩm, tắc tiếu ngữ đồng kỳ sở lạc.
Kỳ thị
Công Kiên chi vi thiên tì, Ngột Lang chi vi phó nhị, Diệc vị hạ nhĩ.
Nhữ đẳng
Tọa thị chủ nhục, tằng bất vi ưu;
Thân đương quốc sỉ, tằng bất vi quý.
Vi bang quốc chi tướng, thị lập di tú nhi vô phẫn tâm;
Thính thái thường chi nhạc, yến hưởng ngụy sứ nhi vô nộ sắc.
Hoặc đấu kê dĩ vi lạc; Hoặc đổ bác dĩ vi ngu.
Hoặc sự điền viên dĩ dưỡng kỳ gia;
Hoặc luyến thê tử dĩ tư ư kỷ.
Tu sinh sản chi nghiệp, nhi vong quân quốc chi vụ;
Tứ điền liệp chi du, nhi đãi công thủ chi tập.
Hoặc cam mỹ tửu; Hoặc thị dâm thanh.
Thoát hữu Mông Thát chi khấu lai,
Hùng kê chi cự, bất túc dĩ xuyên lỗ giáp;
Đổ bác chi thuật, bất túc dĩ thi quân mưu.
Ðiền viên chi phú, bất túc dĩ thục thiên kim chi khu;
Thê noa chi lụy, bất túc dĩ sung quân quốc chi dụng.
Sinh sản chi đa, bất túc dĩ cấu lỗ thủ;
Liệp khuyển chi lực, bất túc dĩ khu tặc chúng.
Mỹ tửu bất túc dĩ trấm lỗ quân;
Dâm thanh bất túc dĩ lung lỗ nhĩ.
Ðương thử chi thời, Ngã gia thần chủ tựu phọc, Thậm khả thống tai!
Bất duy dư chi thái ấp bị tước,
Nhi nhữ đẳng chi bổng lộc diệc vi tha nhân chi sở hữu;
Bất duy dư chi gia tiểu bị khu,
Nhi nhữ đẳng chi thê noa diệc vi tha nhân chi sở lỗ;
Bất duy dư chi tổ tông xã tắc, vi tha nhân chi sở tiễn xâm,
Nhi nhữ đẳng chi phụ mẫu phần mộ, diệc vi tha nhân chi sở phát quật;
Bất duy dư chi kim sinh thụ nhục, tuy bách thế chi hạ, xú danh nan tẩy, ác thụy trường tồn,
Nhi nhữ đẳng chi gia thanh, diệc bất miễn danh vi bại tướng hĩ!
Ðương thử chi thời, Nhữ đẳng tuy dục tứ kỳ ngu lạc,
Đắc hồ?
Kim dư minh cáo nhữ đẳng,
Đương dĩ thố hỏa tích tân vi nguy;
Đương dĩ trừng canh xuy tê vi giới.
Huấn luyện sĩ tốt; Tập nhĩ cung thỉ.
Sử
Nhân nhân Bàng Mông; Gia gia Hậu Nghệ.
Cưu Tất Liệt chi đầu ư Khuyết hạ;
Hủ Vân Nam chi nhục ư Cảo nhai.
Bất duy dư chi thái ấp vĩnh vi thanh chiên,
Nhi nhữ đẳng chi bổng lộc diệc chung thân chi thụ tứ;
Bất duy dư chi gia tiểu đắc an sàng nhục,
Nhi nhữ đẳng chi thê noa diệc bách niên chi giai lão;
Bất duy dư chi tông miếu vạn thế hưởng tự,
Nhi nhữ đẳng chi tổ phụ diệc xuân thu chi huyết thực;
Bất duy dư chi kim sinh đắc chí,
Nhi nhữ đẳng bách thế chi hạ, phương danh bất hủ;
Bất duy dư chi mỹ thụy vĩnh thùy,
Nhi nhữ đẳng chi tính danh diệc di phương ư thanh sử hĩ.
Ðương thử chi thời, Nhữ đẳng tuy dục bất vi ngu lạc,
Đắc hồ!
Kim dư lịch tuyển chư gia binh pháp vi nhất thư, danh viết Binh thư yếu lược.
Nhữ đẳng
Hoặc năng chuyên tập thị thư, thụ dư giáo hối, thị túc thế chi thần chủ dã;
Hoặc bạo khí thị thư, vi dư giáo hối, thị túc thế chi cừu thù dã.
Hà tắc?
Mông Thát nãi bất cộng đái thiên chi thù,
Nhữ đẳng ký điềm nhiên, bất dĩ tuyết sỉ vi niệm, bất dĩ trừ hung vi tâm,
Nhi hựu bất giáo sĩ tốt, thị đảo qua nghênh hàng, không quyền thụ địch;
Sử bình lỗ chi hậu, vạn thế di tu,
Thượng hữu hà diện mục lập ư thiên địa phú tái chi gian da ?
Cố dục nhữ đẳng minh tri dư tâm, Nhân bút dĩ hịch vân.
諭諸裨將檄文
余常聞之
紀信以身代死而脫高帝
由于以背受戈而蔽招王
蓣讓吞炭而復主讎
申蒯断臂而赴國難
敬德一小生也身翼太宗而得免世充之� �
杲卿一遠臣也口罵禄山而不從逆賊之� �
自古忠臣義士以身死國何代無之
設使數子區區為兒女子之態
徒死牖下烏能名垂竹白
與天地相為不朽哉
汝等
世為將種不曉文義
其聞其說疑信相半
古先之事姑置勿論
今余以宋韃之事言之
王公堅何人也
其裨將阮文立又何人也
以釣魚鎖鎖斗大之城
當蒙哥堂堂百萬之鋒
使宋之生靈至今受賜
骨待兀郎何人也
其裨將赤脩思又何人也
冒瘴厲於萬里之途
獗南詔於數旬之頃
使韃之君長至今留名
況余與汝等生於擾攘之秋
長於艱難之勢
竊見偽使往來道途旁午
掉鴞烏之寸舌而陵辱朝廷
委犬羊之尺軀而倨傲宰祔
托忽必列之令而索玉帛以事無已之誅� �
假雲南王之號而揫金銀以竭有限之傥� �
譬猶以肉投餒虎寧能免遺後患也哉
余常
臨餐忘食中夜撫枕
涕泗交痍心腹如搗
常以未能食肉寢皮絮肝飲血為恨也
雖
余之百身高於草野
余之千屍裹於馬革
亦願為之
汝等
久居門下掌握兵權
無衣者則衣之以衣
無食者則食之以食
官卑者則遷其爵
祿薄者則給其俸
水行給舟陸行給馬
委之以兵則生死同其所為
進之在寢則笑語同其所樂
其是
公堅之為偏裨兀郎之為副貳亦未下爾
汝等
坐視主辱曾不為憂
身當國恥曾不為愧
為邦國之將侍立夷宿而無忿心
聽太常之樂宴饗偽使而無怒色
或鬥雞以為樂或賭博以為娛
或事田園以養其家
或戀妻子以私於己
修生產之業而忘軍國之務
恣田獵之遊而怠攻守之習
或甘美酒或嗜淫聲
脱有蒙韃之寇來
雄雞之距不足以穿虜甲
賭博之術不足以施軍謀
田園之富不足以贖千金之軀
妻拏之累不足以充軍國之用
生產之多不足以購虜首
獵犬之力不足以驅賊眾
美酒不足以沈虜軍
淫聲不足以聾虜耳
當此之時我家臣主就縛甚可痛哉
不唯余之采邑被削
而汝等之俸祿亦為他人之所有
不唯余之家小被驅
而汝等之妻拏亦為他人之所虜
不唯余之祖宗社稷為他人之所踐侵
而汝等之父母墳墓亦為他人之所發掘
不唯余之今生受辱雖百世之下臭名難� �惡謚長存
而汝等之家清亦不免名為敗將矣
當此之時汝等雖欲肆其娛樂
得乎
今余明告汝等
當以措火積薪為危
當以懲羹吹虀為戒
訓練士卒習爾弓矢
使
人人逄蒙家家后羿
購必烈之頭於闕下
朽雲南之肉於杲街
不唯余之采邑永為青氈
而汝等之俸祿亦終身之受賜
不唯余之家小安床褥
而汝等之妻拏亦百年之佳老
不唯余之宗廟萬世享祀
而汝等之祖父亦春秋之血食
不唯余之今生得志
而汝等百世之下芳名不朽
不唯余之美謚永垂
而汝等之姓名亦遺芳於青史矣
當此之時汝等雖欲不為娛樂
得乎
今余歷選諸家兵法為一書名曰兵書要� �
汝等
或能專習是書受余教誨是夙世之臣主� �
或暴棄是書違余教誨是夙世之仇讎也
何則
蒙韃乃不共戴天之讎
汝等記恬然不以雪恥為念不以除凶為� �
而又不教士卒是倒戈迎降空拳受敵
使平虜之後萬世遺羞
上有何面目立於天地覆載之間耶
故欲汝等明知余心因筆以檄云
Bản Dịch
Hịch Tướng Sĩ
Ta thường nghe:
Kỷ Tín đem mình liều chết cứu Cao Đế;
Do Vu đưa lưng chịu thương che Chiêu Vương;
Dự Nhượng nuốt than, báo thù cho cố chủ;
Thân Khoái chặt tay để cứu nạn cho quốc gia.
Kính Đức tuổi còn nhỏ, thân phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây Thái Sung;
Cảo Khanh bầy tôi xa, miệng mắng Lộc Sơn, không theo mưu kế nghịch tặc.
Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ, bỏ mình vì nước, thời nào chẳng có?
Nếu như mấy người đó cứ khư khư theo thói nhi nữ chẳng màng quốc sự ,
Thì đến chết chỉ nằm một góc, sao được để tiếng cho sử xanh ngàn sau .
Sánh trong trời đất để bất hủ!
Các ngươi,
Vốn dòng võ tướng, không hiểu văn nghĩa,
Cứ tin thuyết quái, nửa nghe nửa ngờ.
Những chuyện đời trước, ta tạm không bàn.
Nay lấy chuyện Tống, Nguyên để nói:
Vương Công Kiên là người thế nào ?
Tỳ tướng của ông Nguyễn Văn Lập, lại là người thế nào?
Vậy mà Điếu Ngư dám khơi khơi giữ thành .
Cầm cự gió Mông Kha đường đường trăm vạn,
Người dân của Tống đến nay còn đội ơn sâu!
Cốt Đãi Ngột Lang là người thế nào ?
Tỳ tướng của ông Xích Tu Tư lại là người thế nào?
Xông vào chốn lam chướng muôn dặm mưu đồ,
Đánh nát quân Nam Chiếu trong khoảng vài tuần,
Sử người thát Quân trưởng đến nay còn lưu danh!
Huống chi, ta cùng các ngươi sinh ra phải lúc loạn lạc,
Lớn lên gặp buổi gian nan.
Rồi cứ nhìn sứ ngụy đi lại nghênh ngang ngoài đường,
Lưỡi bép xép cú quạ mà lăng nhục triều đình;
Đem tấm thân dê chó mà ngạo chê tổ phụ ta .
Đem tên Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa để lấp lòng tham không đáy;
Rồi giả hiệu Vân Nam Vương hạch bạc vàng, hòng vét sạch kho của ta mới thôi .
Chẳng khác nào đem thịt ném đầu hổ đói, tai họa về sau nào lường cho kham.
Ta thường,
Tới bữa quên ăn, nửa đêm đập gối,
Ruột gan đảo lộn, nước mắt tuôn rơi;
Mong nhai thịt, lột da, ăn gan, uống máu quân thù cho vơi hận;
Dẫu cho,
Nếu như có trăm thân cao dầy nội cỏ,
Mà nghìn thây ta bị bọc trong da ngựa,
Cũng quyết phải làm.
Các ngươi,
Cùng chung một nhà, cai quản binh quyền,
Không có áo, ta phát áo;
Không có ăn thì ta cho ăn .
Quan thấp thì ta thăng tước;
Lộc ít thì ta cấp thêm lương.
Đi thủy thì ta cấp thuyền; đi bộ thì ta cấp ngựa.
Khi đụng trận thì cùng nhau chết sống;
Lúc nhàn hạ thì cùng nhau vui cười.
So với: Công Kiên với tỳ tướng, Ngột Lang đãi người bề tôi, có kém gì đâu?
Nay các ngươi,
Ngồi nhìn chủ nhục mà không biết nghĩ .
Thân bị quốc sỉ lại không biết đau.
Là tướng bang quốc đứng hầu bọn hợm mà không căm phẫn;
Vảnh tai cứ nghe nhạc vui yến với sứ ngụy mà không bực tức.
Hoặc lấy chọi gà làm vui; cờ bạc làm thích.
Hoặc chơi thú vườn để cho riêng mình;
Hoặc quyến luyến vợ con chỉ thỏa lòng ích kỷ.
Cứ tính đường sản nghiệp mà không màng việc nước;
Cứ ham trò săn bắn mà trễ việc công vụ .
Hoặc thích rượu ngon; cứ mê giọng uỷ mị;
Nếu đột nhiên Mông Thát càn sang
Cựa gà nồi đâu đâm xuyên lỗ áo giáp;
Mẹo cờ bạc đâu đủ mưu lược việc binh.
Vườn ruộng nhiều đâu chuộc nổi cái thân ngàn vàng;
Luỵ vợ con làm sao đủ số sung vào việc quân quốc.
Tiền của dẫu lắm không mua được đầu tặc;
Chó săn tuy khoẻ không đuổi được quân thù.
Chén rượu ngon không làm giặc say chết;
Giọng uỷ mị không làm nổ điếc tai.
Giả như lúc, Thần chúa nhà ta đều bị bắt, chừng đó thống thiết kêu khóc than!
Chẳng những thái ấp của ta bị đoạt;
Mà bổng lộc các ngươi cũng thuộc về tay kẻ khác .
Chẳng những gia quyến của ta bị đuổi;
Mà vợ con các ngươi cũng bị kẻ khác bắt đi;
Chẳng những xã tắc tổ tông ta bị kẻ khác xâm phạm ,
Mà phần mộ cha ông các ngươi cũng bị kẻ khác bới đào;
Chẳng những thân ta kiếp này chịu nhục đến trăm năm sau tiếng nhơ khó tẩy, tên xấu còn mãi,
Mà thanh danh các ngươi cũng không khỏi mang tiếng là tướng hèn,
Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui chơi thỏa thích,
Há có được chăng ?
Nay ta bảo thật các ngươi:
Nên lấy việc đất cháy đang bén lửa làm nguy;
Canh chừng gió thổi từ phiá tây mà đề phòng .
Huấn luyện quân sĩ, tập dợt cung tên,
Hãy khiến cho!
Người người đều giỏi như Bàng Mông,
Nhà nhà đều tài như Hậu Nghệ,
Treo đầu Hốt Tất Liệt dưới cửa Khuyết,
Lóc thịt Vân Nam Vương ngay Cảo Nhai.
Như thế chẳng những thái ấp của ta mãi vững bền
Mà bổng lộc các ngươi cũng suốt đời tận hưởng;
Chẳng những gia thuộc ta được yên trên giường nệm,
Mà vợ con các ngươi cũng trăm năm đầu bạc;
Chẳng những tông miếu ta được hương khói nghìn thu ;
Mà tổ tiên các ngươi cũng được bốn mùa hương quả;
Chẳng những thân ta kiếp này thỏa chí,
Mà đến các ngươi, trăm đời sau còn để tiếng thơm;
Chẳng những thụy hiệu ta được người đời nhớ ,
Mà tên họ các ngươi cũng để tiếng trong thanh sử .
Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui chơi,
Há có được không ?
Nay ta tuyển lựa binh pháp các nhà danh tiếng hợp thành một sách, gọi là Binh Thư Yếu Lược.
Nếu các ngươi,
Chịu khó chuyên tập sách, theo lời ta dạy bảo, thì trọn đời là thần tử;
Còn như khinh bỏ sách này, trái lời ta dạy bảo thì luôn là nghịch thù.
Biết sao không ?
Mông Thát với ta là kẻ thù không đội trời chung,
Mà các ngươi cứ điềm nhiên không hằng muốn làm đại chí sỉ , không hết lòng trừ hung, cũng không chịu dạy lính, chẳng khác nào đầu hàng, chưa đánh đã trói tay cho giặc rồi .
Mai hậu bị coi là nghịch tặc, muôn đời lẽ nào không thẹn sao ?
Có còn mặt mũi nào đứng ở cõi lập điạ trong bầu trời của thế gian này nữa không?
Cho nên ta viết bài hịch này để mong các ngươi hiểu rõ bụng dạ ta vậy.
Hoàng Hưng Đạo
* Hoàng Hưng Đạo có để ý bản dịch 2 câu dưới đây :
Đặt mồi lửa dưới đống củi nỏ: từ câu văn trong Hán Thư - phù bão hỏa, thố chi tích tân chi hạ nhi tẩm kỳ thượng, hỏa vị cập nhiên nhân vị chi an. (Ôm mồi lửa, đặt dưới đống củi rồi nằm lên trên, lửa chưa kịp cháy vẫn cho là yên.)
Kiềng canh nóng mà thổi rau nguội: xuất xứ từ một câu văn trong Sở Từ - trừng ư canh nhi xuy tê hề. (Người bị bỏng vì canh nóng, trong lòng đã e sợ sẵn, dù gặp rau nguội đi nữa, cũng vẫn thổi như thường.) .
Nhưng không đồng ý những suy diễn của các dịch giả, vì e không hợp . Đã dịch thành :
Nên lấy việc đất cháy đang bén lửa làm nguy;
Canh chừng gió thổi từ phiá tây mà đề phòng .
Văn liền mạch hơn .
*Sử bình lỗ chi hậu = Mai hậu bị coi là nghịch tặc
Sử = lịch sử , Bình = trị lý ==> Sử bình = Lịch sử sẽ xem xét ; Lỗ = Quân địch bị bắt => Nghịch tặc , Hậu = Về sau
Từ ngữ diễn đạt khá rõ gàng, phối hợp với toàn bài, thì mạch ý hơn . Huống chi trong khoảng thời điễm đó . Vận động nhân tâm là điều quan trọng . Không ai dám thể khẳng định thắng địch mạnh hơn mình gấp bội . Cho nên khi dịch là Dẹp yên nghịch tặc thì không hợp lý tý nào cả .
Dư thường văn chi:
Kỷ Tín dĩ thân đại tử nhi thoát Cao Đế;
Do Vu dĩ bối thụ qua nhi tế Chiêu Vương.
Dự Nhượng thốn thán nhi phục chủ thù;
Thân Khoái đoạn tí nhi phó quốc nạn.
Kính Đức nhất tiểu sinh dã, thân dực Thái Tông nhi đắc miễn Thế Sung chi vi;
Cảo Khanh nhất viễn thần dã, khẩu mạ Lộc Sơn nhi bất tòng nghịch tặc chi kế.
Tự cổ trung thần nghĩa sĩ, dĩ thân tử quốc hà đại vô chi ?
Thiết sử sổ tử khu khu vi nhi nữ tử chi thái,
Đồ tử dũ hạ, ô năng danh thùy trúc bạch,
Dữ thiên địa tương vi bất hủ tai!
Nhữ đẳng
Thế vi tướng chủng, bất hiểu văn nghĩa,
Kỳ văn kỳ thuyết, nghi tín tương bán.
Cổ tiên chi sự cô trí vật luận.
Kim dư dĩ Tống, Thát chi sự ngôn chi:
Vương Công Kiên hà nhân dã ?
Kỳ tỳ tướng Nguyễn Văn Lập hựu hà nhân dã ?
Dĩ Điếu Ngư tỏa tỏa đẩu đại chi thành,
Đương Mông Kha đường đường bách vạn chi phong,
Sử Tống chi sinh linh chí kim thụ tứ!
Cốt Đãi Ngột Lang hà nhân dã ?
Kỳ tỳ tướng Xích Tu Tư hựu hà nhân dã ?
Mạo chướng lệ ư vạn lý chi đồ,
Quệ Nam Chiếu ư sổ tuần chi khoảnh,
Sử Thát chi quân trưởng chí kim lưu danh!
Huống dư dữ nhữ đẳng, Sinh ư nhiễu nhương chi thu;
Trưởng ư gian nan chi thế.
Thiết kiến ngụy sứ vãng lai, đạo đồ bàng ngọ.
Trạo hào ô chi thốn thiệt nhi lăng nhục triều đình;
Ủy khuyển dương chi xích khu nhi cứ ngạo tể phụ.
Thác Hốt Tất Liệt chi lệnh nhi sách ngọc bạch, dĩ sự vô dĩ chi tru cầu;
Giả Vân Nam Vương chi hiệu nhi khu kim ngân, dĩ kiệt hữu hạn chi thảng hố.
Thí do dĩ nhục đầu nỗi hổ, ninh năng miễn di hậu hoạn dã tai?
Dư thường
Lâm xan vong thực, Trung dạ phủ chẩm,
Thế tứ giao di, Tâm phúc như đảo.
Thường dĩ vị năng thực nhục tẩm bì, nhứ can ẩm huyết vi hận dã.
Tuy
Dư chi bách thân, cao ư thảo dã;
Dư chi thiên thi, khỏa ư mã cách,
Diệc nguyện vi chi.
Nhữ đẳng
Cửu cư môn hạ, Chưởng ác binh quyền.
Vô y giả tắc ý chi dĩ y;
Vô thực giả tắc tự chi dĩ thực.
Quan ti giả tắc thiên kỳ tước;
Lộc bạc giả tắc cấp kỳ bổng.
Thủy hành cấp chu; Lục hành cấp mã.
Ủy chi dĩ binh, tắc sinh tử đồng kỳ sở vi;
Tiến chi tại tẩm, tắc tiếu ngữ đồng kỳ sở lạc.
Kỳ thị
Công Kiên chi vi thiên tì, Ngột Lang chi vi phó nhị, Diệc vị hạ nhĩ.
Nhữ đẳng
Tọa thị chủ nhục, tằng bất vi ưu;
Thân đương quốc sỉ, tằng bất vi quý.
Vi bang quốc chi tướng, thị lập di tú nhi vô phẫn tâm;
Thính thái thường chi nhạc, yến hưởng ngụy sứ nhi vô nộ sắc.
Hoặc đấu kê dĩ vi lạc; Hoặc đổ bác dĩ vi ngu.
Hoặc sự điền viên dĩ dưỡng kỳ gia;
Hoặc luyến thê tử dĩ tư ư kỷ.
Tu sinh sản chi nghiệp, nhi vong quân quốc chi vụ;
Tứ điền liệp chi du, nhi đãi công thủ chi tập.
Hoặc cam mỹ tửu; Hoặc thị dâm thanh.
Thoát hữu Mông Thát chi khấu lai,
Hùng kê chi cự, bất túc dĩ xuyên lỗ giáp;
Đổ bác chi thuật, bất túc dĩ thi quân mưu.
Ðiền viên chi phú, bất túc dĩ thục thiên kim chi khu;
Thê noa chi lụy, bất túc dĩ sung quân quốc chi dụng.
Sinh sản chi đa, bất túc dĩ cấu lỗ thủ;
Liệp khuyển chi lực, bất túc dĩ khu tặc chúng.
Mỹ tửu bất túc dĩ trấm lỗ quân;
Dâm thanh bất túc dĩ lung lỗ nhĩ.
Ðương thử chi thời, Ngã gia thần chủ tựu phọc, Thậm khả thống tai!
Bất duy dư chi thái ấp bị tước,
Nhi nhữ đẳng chi bổng lộc diệc vi tha nhân chi sở hữu;
Bất duy dư chi gia tiểu bị khu,
Nhi nhữ đẳng chi thê noa diệc vi tha nhân chi sở lỗ;
Bất duy dư chi tổ tông xã tắc, vi tha nhân chi sở tiễn xâm,
Nhi nhữ đẳng chi phụ mẫu phần mộ, diệc vi tha nhân chi sở phát quật;
Bất duy dư chi kim sinh thụ nhục, tuy bách thế chi hạ, xú danh nan tẩy, ác thụy trường tồn,
Nhi nhữ đẳng chi gia thanh, diệc bất miễn danh vi bại tướng hĩ!
Ðương thử chi thời, Nhữ đẳng tuy dục tứ kỳ ngu lạc,
Đắc hồ?
Kim dư minh cáo nhữ đẳng,
Đương dĩ thố hỏa tích tân vi nguy;
Đương dĩ trừng canh xuy tê vi giới.
Huấn luyện sĩ tốt; Tập nhĩ cung thỉ.
Sử
Nhân nhân Bàng Mông; Gia gia Hậu Nghệ.
Cưu Tất Liệt chi đầu ư Khuyết hạ;
Hủ Vân Nam chi nhục ư Cảo nhai.
Bất duy dư chi thái ấp vĩnh vi thanh chiên,
Nhi nhữ đẳng chi bổng lộc diệc chung thân chi thụ tứ;
Bất duy dư chi gia tiểu đắc an sàng nhục,
Nhi nhữ đẳng chi thê noa diệc bách niên chi giai lão;
Bất duy dư chi tông miếu vạn thế hưởng tự,
Nhi nhữ đẳng chi tổ phụ diệc xuân thu chi huyết thực;
Bất duy dư chi kim sinh đắc chí,
Nhi nhữ đẳng bách thế chi hạ, phương danh bất hủ;
Bất duy dư chi mỹ thụy vĩnh thùy,
Nhi nhữ đẳng chi tính danh diệc di phương ư thanh sử hĩ.
Ðương thử chi thời, Nhữ đẳng tuy dục bất vi ngu lạc,
Đắc hồ!
Kim dư lịch tuyển chư gia binh pháp vi nhất thư, danh viết Binh thư yếu lược.
Nhữ đẳng
Hoặc năng chuyên tập thị thư, thụ dư giáo hối, thị túc thế chi thần chủ dã;
Hoặc bạo khí thị thư, vi dư giáo hối, thị túc thế chi cừu thù dã.
Hà tắc?
Mông Thát nãi bất cộng đái thiên chi thù,
Nhữ đẳng ký điềm nhiên, bất dĩ tuyết sỉ vi niệm, bất dĩ trừ hung vi tâm,
Nhi hựu bất giáo sĩ tốt, thị đảo qua nghênh hàng, không quyền thụ địch;
Sử bình lỗ chi hậu, vạn thế di tu,
Thượng hữu hà diện mục lập ư thiên địa phú tái chi gian da ?
Cố dục nhữ đẳng minh tri dư tâm, Nhân bút dĩ hịch vân.
諭諸裨將檄文
余常聞之
紀信以身代死而脫高帝
由于以背受戈而蔽招王
蓣讓吞炭而復主讎
申蒯断臂而赴國難
敬德一小生也身翼太宗而得免世充之� �
杲卿一遠臣也口罵禄山而不從逆賊之� �
自古忠臣義士以身死國何代無之
設使數子區區為兒女子之態
徒死牖下烏能名垂竹白
與天地相為不朽哉
汝等
世為將種不曉文義
其聞其說疑信相半
古先之事姑置勿論
今余以宋韃之事言之
王公堅何人也
其裨將阮文立又何人也
以釣魚鎖鎖斗大之城
當蒙哥堂堂百萬之鋒
使宋之生靈至今受賜
骨待兀郎何人也
其裨將赤脩思又何人也
冒瘴厲於萬里之途
獗南詔於數旬之頃
使韃之君長至今留名
況余與汝等生於擾攘之秋
長於艱難之勢
竊見偽使往來道途旁午
掉鴞烏之寸舌而陵辱朝廷
委犬羊之尺軀而倨傲宰祔
托忽必列之令而索玉帛以事無已之誅� �
假雲南王之號而揫金銀以竭有限之傥� �
譬猶以肉投餒虎寧能免遺後患也哉
余常
臨餐忘食中夜撫枕
涕泗交痍心腹如搗
常以未能食肉寢皮絮肝飲血為恨也
雖
余之百身高於草野
余之千屍裹於馬革
亦願為之
汝等
久居門下掌握兵權
無衣者則衣之以衣
無食者則食之以食
官卑者則遷其爵
祿薄者則給其俸
水行給舟陸行給馬
委之以兵則生死同其所為
進之在寢則笑語同其所樂
其是
公堅之為偏裨兀郎之為副貳亦未下爾
汝等
坐視主辱曾不為憂
身當國恥曾不為愧
為邦國之將侍立夷宿而無忿心
聽太常之樂宴饗偽使而無怒色
或鬥雞以為樂或賭博以為娛
或事田園以養其家
或戀妻子以私於己
修生產之業而忘軍國之務
恣田獵之遊而怠攻守之習
或甘美酒或嗜淫聲
脱有蒙韃之寇來
雄雞之距不足以穿虜甲
賭博之術不足以施軍謀
田園之富不足以贖千金之軀
妻拏之累不足以充軍國之用
生產之多不足以購虜首
獵犬之力不足以驅賊眾
美酒不足以沈虜軍
淫聲不足以聾虜耳
當此之時我家臣主就縛甚可痛哉
不唯余之采邑被削
而汝等之俸祿亦為他人之所有
不唯余之家小被驅
而汝等之妻拏亦為他人之所虜
不唯余之祖宗社稷為他人之所踐侵
而汝等之父母墳墓亦為他人之所發掘
不唯余之今生受辱雖百世之下臭名難� �惡謚長存
而汝等之家清亦不免名為敗將矣
當此之時汝等雖欲肆其娛樂
得乎
今余明告汝等
當以措火積薪為危
當以懲羹吹虀為戒
訓練士卒習爾弓矢
使
人人逄蒙家家后羿
購必烈之頭於闕下
朽雲南之肉於杲街
不唯余之采邑永為青氈
而汝等之俸祿亦終身之受賜
不唯余之家小安床褥
而汝等之妻拏亦百年之佳老
不唯余之宗廟萬世享祀
而汝等之祖父亦春秋之血食
不唯余之今生得志
而汝等百世之下芳名不朽
不唯余之美謚永垂
而汝等之姓名亦遺芳於青史矣
當此之時汝等雖欲不為娛樂
得乎
今余歷選諸家兵法為一書名曰兵書要� �
汝等
或能專習是書受余教誨是夙世之臣主� �
或暴棄是書違余教誨是夙世之仇讎也
何則
蒙韃乃不共戴天之讎
汝等記恬然不以雪恥為念不以除凶為� �
而又不教士卒是倒戈迎降空拳受敵
使平虜之後萬世遺羞
上有何面目立於天地覆載之間耶
故欲汝等明知余心因筆以檄云
Bản Dịch
Hịch Tướng Sĩ
Ta thường nghe:
Kỷ Tín đem mình liều chết cứu Cao Đế;
Do Vu đưa lưng chịu thương che Chiêu Vương;
Dự Nhượng nuốt than, báo thù cho cố chủ;
Thân Khoái chặt tay để cứu nạn cho quốc gia.
Kính Đức tuổi còn nhỏ, thân phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây Thái Sung;
Cảo Khanh bầy tôi xa, miệng mắng Lộc Sơn, không theo mưu kế nghịch tặc.
Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ, bỏ mình vì nước, thời nào chẳng có?
Nếu như mấy người đó cứ khư khư theo thói nhi nữ chẳng màng quốc sự ,
Thì đến chết chỉ nằm một góc, sao được để tiếng cho sử xanh ngàn sau .
Sánh trong trời đất để bất hủ!
Các ngươi,
Vốn dòng võ tướng, không hiểu văn nghĩa,
Cứ tin thuyết quái, nửa nghe nửa ngờ.
Những chuyện đời trước, ta tạm không bàn.
Nay lấy chuyện Tống, Nguyên để nói:
Vương Công Kiên là người thế nào ?
Tỳ tướng của ông Nguyễn Văn Lập, lại là người thế nào?
Vậy mà Điếu Ngư dám khơi khơi giữ thành .
Cầm cự gió Mông Kha đường đường trăm vạn,
Người dân của Tống đến nay còn đội ơn sâu!
Cốt Đãi Ngột Lang là người thế nào ?
Tỳ tướng của ông Xích Tu Tư lại là người thế nào?
Xông vào chốn lam chướng muôn dặm mưu đồ,
Đánh nát quân Nam Chiếu trong khoảng vài tuần,
Sử người thát Quân trưởng đến nay còn lưu danh!
Huống chi, ta cùng các ngươi sinh ra phải lúc loạn lạc,
Lớn lên gặp buổi gian nan.
Rồi cứ nhìn sứ ngụy đi lại nghênh ngang ngoài đường,
Lưỡi bép xép cú quạ mà lăng nhục triều đình;
Đem tấm thân dê chó mà ngạo chê tổ phụ ta .
Đem tên Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa để lấp lòng tham không đáy;
Rồi giả hiệu Vân Nam Vương hạch bạc vàng, hòng vét sạch kho của ta mới thôi .
Chẳng khác nào đem thịt ném đầu hổ đói, tai họa về sau nào lường cho kham.
Ta thường,
Tới bữa quên ăn, nửa đêm đập gối,
Ruột gan đảo lộn, nước mắt tuôn rơi;
Mong nhai thịt, lột da, ăn gan, uống máu quân thù cho vơi hận;
Dẫu cho,
Nếu như có trăm thân cao dầy nội cỏ,
Mà nghìn thây ta bị bọc trong da ngựa,
Cũng quyết phải làm.
Các ngươi,
Cùng chung một nhà, cai quản binh quyền,
Không có áo, ta phát áo;
Không có ăn thì ta cho ăn .
Quan thấp thì ta thăng tước;
Lộc ít thì ta cấp thêm lương.
Đi thủy thì ta cấp thuyền; đi bộ thì ta cấp ngựa.
Khi đụng trận thì cùng nhau chết sống;
Lúc nhàn hạ thì cùng nhau vui cười.
So với: Công Kiên với tỳ tướng, Ngột Lang đãi người bề tôi, có kém gì đâu?
Nay các ngươi,
Ngồi nhìn chủ nhục mà không biết nghĩ .
Thân bị quốc sỉ lại không biết đau.
Là tướng bang quốc đứng hầu bọn hợm mà không căm phẫn;
Vảnh tai cứ nghe nhạc vui yến với sứ ngụy mà không bực tức.
Hoặc lấy chọi gà làm vui; cờ bạc làm thích.
Hoặc chơi thú vườn để cho riêng mình;
Hoặc quyến luyến vợ con chỉ thỏa lòng ích kỷ.
Cứ tính đường sản nghiệp mà không màng việc nước;
Cứ ham trò săn bắn mà trễ việc công vụ .
Hoặc thích rượu ngon; cứ mê giọng uỷ mị;
Nếu đột nhiên Mông Thát càn sang
Cựa gà nồi đâu đâm xuyên lỗ áo giáp;
Mẹo cờ bạc đâu đủ mưu lược việc binh.
Vườn ruộng nhiều đâu chuộc nổi cái thân ngàn vàng;
Luỵ vợ con làm sao đủ số sung vào việc quân quốc.
Tiền của dẫu lắm không mua được đầu tặc;
Chó săn tuy khoẻ không đuổi được quân thù.
Chén rượu ngon không làm giặc say chết;
Giọng uỷ mị không làm nổ điếc tai.
Giả như lúc, Thần chúa nhà ta đều bị bắt, chừng đó thống thiết kêu khóc than!
Chẳng những thái ấp của ta bị đoạt;
Mà bổng lộc các ngươi cũng thuộc về tay kẻ khác .
Chẳng những gia quyến của ta bị đuổi;
Mà vợ con các ngươi cũng bị kẻ khác bắt đi;
Chẳng những xã tắc tổ tông ta bị kẻ khác xâm phạm ,
Mà phần mộ cha ông các ngươi cũng bị kẻ khác bới đào;
Chẳng những thân ta kiếp này chịu nhục đến trăm năm sau tiếng nhơ khó tẩy, tên xấu còn mãi,
Mà thanh danh các ngươi cũng không khỏi mang tiếng là tướng hèn,
Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui chơi thỏa thích,
Há có được chăng ?
Nay ta bảo thật các ngươi:
Nên lấy việc đất cháy đang bén lửa làm nguy;
Canh chừng gió thổi từ phiá tây mà đề phòng .
Huấn luyện quân sĩ, tập dợt cung tên,
Hãy khiến cho!
Người người đều giỏi như Bàng Mông,
Nhà nhà đều tài như Hậu Nghệ,
Treo đầu Hốt Tất Liệt dưới cửa Khuyết,
Lóc thịt Vân Nam Vương ngay Cảo Nhai.
Như thế chẳng những thái ấp của ta mãi vững bền
Mà bổng lộc các ngươi cũng suốt đời tận hưởng;
Chẳng những gia thuộc ta được yên trên giường nệm,
Mà vợ con các ngươi cũng trăm năm đầu bạc;
Chẳng những tông miếu ta được hương khói nghìn thu ;
Mà tổ tiên các ngươi cũng được bốn mùa hương quả;
Chẳng những thân ta kiếp này thỏa chí,
Mà đến các ngươi, trăm đời sau còn để tiếng thơm;
Chẳng những thụy hiệu ta được người đời nhớ ,
Mà tên họ các ngươi cũng để tiếng trong thanh sử .
Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui chơi,
Há có được không ?
Nay ta tuyển lựa binh pháp các nhà danh tiếng hợp thành một sách, gọi là Binh Thư Yếu Lược.
Nếu các ngươi,
Chịu khó chuyên tập sách, theo lời ta dạy bảo, thì trọn đời là thần tử;
Còn như khinh bỏ sách này, trái lời ta dạy bảo thì luôn là nghịch thù.
Biết sao không ?
Mông Thát với ta là kẻ thù không đội trời chung,
Mà các ngươi cứ điềm nhiên không hằng muốn làm đại chí sỉ , không hết lòng trừ hung, cũng không chịu dạy lính, chẳng khác nào đầu hàng, chưa đánh đã trói tay cho giặc rồi .
Mai hậu bị coi là nghịch tặc, muôn đời lẽ nào không thẹn sao ?
Có còn mặt mũi nào đứng ở cõi lập điạ trong bầu trời của thế gian này nữa không?
Cho nên ta viết bài hịch này để mong các ngươi hiểu rõ bụng dạ ta vậy.
Hoàng Hưng Đạo
* Hoàng Hưng Đạo có để ý bản dịch 2 câu dưới đây :
Đặt mồi lửa dưới đống củi nỏ: từ câu văn trong Hán Thư - phù bão hỏa, thố chi tích tân chi hạ nhi tẩm kỳ thượng, hỏa vị cập nhiên nhân vị chi an. (Ôm mồi lửa, đặt dưới đống củi rồi nằm lên trên, lửa chưa kịp cháy vẫn cho là yên.)
Kiềng canh nóng mà thổi rau nguội: xuất xứ từ một câu văn trong Sở Từ - trừng ư canh nhi xuy tê hề. (Người bị bỏng vì canh nóng, trong lòng đã e sợ sẵn, dù gặp rau nguội đi nữa, cũng vẫn thổi như thường.) .
Nhưng không đồng ý những suy diễn của các dịch giả, vì e không hợp . Đã dịch thành :
Nên lấy việc đất cháy đang bén lửa làm nguy;
Canh chừng gió thổi từ phiá tây mà đề phòng .
Văn liền mạch hơn .
*Sử bình lỗ chi hậu = Mai hậu bị coi là nghịch tặc
Sử = lịch sử , Bình = trị lý ==> Sử bình = Lịch sử sẽ xem xét ; Lỗ = Quân địch bị bắt => Nghịch tặc , Hậu = Về sau
Từ ngữ diễn đạt khá rõ gàng, phối hợp với toàn bài, thì mạch ý hơn . Huống chi trong khoảng thời điễm đó . Vận động nhân tâm là điều quan trọng . Không ai dám thể khẳng định thắng địch mạnh hơn mình gấp bội . Cho nên khi dịch là Dẹp yên nghịch tặc thì không hợp lý tý nào cả .
ĐÁP QUỐC VƯƠNG TẶC THẾ CHI VẤN
Ngã quốc thái bình nhật cửu, dân bất tri binh. Thị dĩ tiền niên Nguyên nhân
nhập khấu, hoặc hữu hàng, tỵ. Lại tổ tông uy linh, bệ hạ thần vũ, khắc thanh Hồ
trần. Bỉ nhược hựu lai, ngã sĩ tập ư công chiến. Bỉ quân đạn ư viễn hành, thả
trừng Hằng, Quán chi bại, vô hữu đấu tâm. Dĩ thần quan chi, phá bỉ tất hỹ.Dịch nghĩa
TRẢ
LỜI NHÀ VUA HỎI VỀ THẾ GIẶC
Nước ta bình yên đã lâu, Dân không hiểu binh , cho nên năm
trước khi Nguyên vào cướp , có người hàng, lánh nạn . Cũng nhờ uy linh tổ tông , oai thần của bệ hạ , đã khắc
quét sạch Hồ nhanh . Nếu chúng còn đến . Quân ta đã quen chiến sự . Quân địch
thì đường xa , khi trưỚc Quan, Hằng bại
tướng mình đã thả cảnh cáo,chắc không
còn lòng chiến đấu . cứ theo thần quan sát , phá giặc dể dàng thôi .
LÂM CHUNG DI CHÚC
Tạc giả Toa Đô, Ô Mã Nhi tứ diện bao vi, quân thần đồng tâm, huynh đệ hòa mục, quốc gia tịnh lực, bỉ tự tựu cầm, thiên sử nhiên dã.
Đại khái bỉ thị thường trận, ngã thị đoản binh, dĩ đoản chế trường, binh pháp chi thường dã. Kỳ kiến bỉ quân biến chí, như hỏa như phong, kỳ thế dị chế. Nhược dụng tàm thực, hoãn hành, bất vụ dân tài, bất cầu tốc thắng, tắc bạt dụng lương tướng, quan kỳ quyền biến, như vi kỳ nhiên, tùy thời chế nghi; thu đắc phụ tử chi binh, thủy khả dung dã. Thả khoan dân lực dĩ vi thâm căn cố đế chi kế, thử thủ quốc chi thượng sách dã.
Trần Hưng Đạo
Dịch nghĩa
CĂN DẶN TRƯỚC KHI MẤT
Xưa Triệu Vũ dựng nước, Hán đế động binh gây hấn, dân ta rút
êm thành trống . Rồi đại quân tiến đến Liêm Khâm, phục kích Trường Sa binh nhẹ
tập hậu. Cũng là một thời.
Còn thế của Đinh Lê, có nhiều lương thần được tiến cử trọng
dụng. Nước Nam
vừa hùng cường lên. Bắc Phương thì đường xa mõi mệt, ta trên dưới một lòng, dân
tâm không lìa, dựng thành trúc Binh Lỗ
để phá Tống quân . Cũng là một thời .
Tống xâm phạm địa giới, Đế Lý mở nghiệp , Lý Thường Kiệt
đánh Khâm , Liêm mấy lần đuổi đến tận Mai Lĩnh, đó là kỳ thế vậy .
Mới rồi Toa Đô, Ô Mã bốn phía bị bao vây , quân dân một lòng
, anh em hoà thuận , quốc gia sung lực bọn chúng phải tự trói mình, đó là thiên
lý đương nhiên .
Còn như chúng đánh trường kỳ, mình cậy binh nhẹ, lấy ngắn
chế dài, binh pháp thường tình .Quan sát sự biến hoá như lửa như gió, dùng thế
mà chế tài.
Hoặc chúng dùng lối tầm ăn lá, hoà hoãn, không tham tài của
dân , không cầu thắng nhanh, như vậy mình phải cầu tìm tướng hiền, quan sát rồi
quyền biến , như đánh cờ , tuỳ lúc cho thích nghi; phải gắn bó tình cha con
cùng binh sĩ, biết khoan dung . Để cho dân khoẻ mạnh cũng là kế sách thâm căn
cơ bản, đây là thượng sách để bảo vệ quốc gia vậy.
Hoàng Hưng Đạo
* Chúng ta đã bị tàu lấn mất
Hoàng Sa ,Trường Sa ,rồi bị mất Ải Nam Quan , giờ chúng lâm le đòi thêm bãi biển Tục
Lãm. Nhà cầm quyền nghĩ gì về lời lâm
chung trên cho đất nước ?
0 comments:
Post a Comment